Wie denkt dat onze obsessie met het perfecte lichaam iets van deze tijd is, moet eens Liefde en gymnastiek van Edmondo De Amicis lezen. Dit verrukkelijke Italiaanse boekje verscheen in 1892, toen niemand nog van pilates, spinning of proteïneshakes had gehoord. Maar de aanbidding van het gespierde lichaam was al in volle gang.
Het verhaal speelt zich af in Turijn, waar de wat verlegen secretaris Celzani verliefd wordt op zijn nieuwe buurvrouw, juffrouw Pedani. Zij is gymnastieklerares, aantrekkelijk, kerngezond en volkomen bezeten van lichamelijke oefening. Haar grote liefde is de gymnastiek. Celzani komt op een weinig eervolle tweede plaats. Als hij überhaupt al op de ranglijst voorkomt.
Pedani beschouwt gymnastiek als een bijna heilige opdracht. Een gezond lichaam is de sleutel tot een betere samenleving. Ze wil de Italiaanse jeugd sterker, fitter en gezonder maken. Celzani wil vooral dichter bij Pedani komen. Dat levert een prachtige botsing op tussen lichamelijke begeerte en lichamelijke opvoeding.
De Amicis beschrijft het allemaal met een heerlijk gevoel voor ironie. En terwijl ik zat te lezen, drong het tot me door hoe weinig er in bijna anderhalve eeuw veranderd is.
We hebben de halters vervangen door apparaten met digitale schermpjes. De gymnastieklerares heet tegenwoordig personal trainer, draagt een smartwatch en heeft een Instagramaccount. Waar vroeger het vaderland sterke lichamen nodig had, moeten wij tegenwoordig vooral aan onszelf werken.
We tellen stappen, calorieën, hartslagen en uren diepe slaap. We drinken smoothies die eruitzien als slootwater en eten repen waarvan de verpakking meer voedingsinformatie bevat dan een gemiddelde bijsluiter. En voor wie na al die inspanningen nog geen sixpack heeft, is er altijd nog een influencer die uitlegt wat je verkeerd doet.
Het grappige is dat De Amicis de overdreven lichaamscultuur toen al op de hak nam. De gymnastiek was in het jonge Italië een serieuze zaak, verbonden met gezondheid, discipline en nationale vooruitgang. De Amicis zag ook de komische kant van al die fysieke verheffing.
Er zit bovendien een aardige historische ironie in. Juffrouw Pedani is een zelfstandige vrouw die haar eigen ambities belangrijker vindt dan de romantische verlangens van een man. Ook daarin is ze verrassend modern.
Misschien is de grootste les van dit kleine meesterwerk wel dat iedere generatie denkt het gezonde leven opnieuw te hebben uitgevonden. Terwijl we al 135 jaar ongeveer dezelfde oefeningen doen, dezelfde idealen najagen en dezelfde ijdelheden koesteren.
Alleen de kleding is veranderd.
En de contributie.
Die was in 1892 vermoedelijk nog te overzien.
Foto header via iStock, credits: Viktor_Gladkov
