Wie langs de Italiaanse Rivièra rijdt, heeft meestal zee, aperitivo en pasta in gedachten. In Imperia is er echter een goede reden om even van de kust weg te draaien en omhoog te gaan, de heuvels van Oneglia in. Daar staat Villa Grock.

Een huis dat eruitziet alsof de architect halverwege heeft besloten dat zwaartekracht, goede smaak en logica voortaan slechts vrijblijvende adviezen zijn. Torentjes, bogen, vreemde zuilen, balustrades, een vijver met eilandje en een tempeltje. Art Nouveau, Art Deco, rococo en oosterse invloeden lopen moeiteloos door elkaar. De officiële omschrijving spreekt van een Circo di Pietra, een circus van steen.

Het huis is gebouwd door een clown. Of beter gezegd: door de clown.

Charles Adrien Wettach wordt in 1880 in Zwitserland geboren en maakt onder de naam Grock carrière op een schaal die tegenwoordig alleen nog met internationale popsterren valt te vergelijken. Hij is acrobaat, jongleur, musicus en komiek. Zijn handelsmerken: enorme schoenen, een veel te grote jas, een kleine viool en het talent om iets heel eenvoudigs langzaam te laten ontsporen.

In de eerste helft van de twintigste eeuw behoort Grock tot de beroemdste en best betaalde entertainers van Europa. Een clown als wereldster. Dat idee zijn we een beetje kwijtgeraakt.

De clown is tegenwoordig vooral kinderfeestje, horrorfiguur of scheldwoord voor een politicus. In Grocks tijd is hij een virtuoos kunstenaar. Iemand die muziek, timing, acrobatiek, taal en psychologie beheerst en duizenden mensen kan laten lachen zonder scherm, algoritme of special effect.

Grock ontdekt Imperia tijdens een verblijf aan de Italiaanse kust en besluit er zijn eigen wereld te bouwen. Samen met de lokale geometra Armando Brignole ontstaat in de jaren twintig een villa die steeds minder op een gewoon huis gaat lijken.

Het bijzondere is dat dit geen decor is dat later door bewonderaars om hem heen is bedacht. Grock bedenkt het zelf. Na zijn voorstelling trekt hij niet simpelweg zijn grote schoenen uit en stapt een keurige burgerwoning binnen. Hij neemt zijn fantasie mee naar huis.

Tussen elegantie en absurdisme

Overal duikt zijn wereld op. In vormen, ornamenten, verwijzingen naar circus, muziek, tijd en esoterie. Zuilen lijken op jongleerclubs. Water speelt een hoofdrol in de tuin. Midden in de vijver staat een klein tempeltje, bereikbaar via een brug. Alles balanceert tussen elegant en absurd.

Precies zoals goede humor dat doet. Een goede grap bouwt eerst een verwachting op en haalt die vervolgens onderuit. Je denkt te weten waar het verhaal heen gaat en ineens sta je ergens anders. Grock doet met architectuur ongeveer hetzelfde. Dat maakt Villa Grock opvallend actueel.

We leven in een tijd waarin huizen steeds vaker op elkaar lijken. Keukeneiland, gietvloer, stalen pui, beige bank, twee olijfbomen in pot en klaar is het Instagram-interieur. Wie meer geld heeft, koopt vooral een grotere uitvoering van hetzelfde. Grock doet het tegenovergestelde.

Hij verdient een fortuin en gebruikt dat niet alleen om te laten zien hoeveel hij bezit. Hij bouwt zichtbaar wat zich in zijn hoofd afspeelt. Zijn huis wordt daarmee een zelfportret.

Daar hoort wel een minder vrolijke kant bij. Grock treedt in de jaren dertig en tijdens de oorlog in Duitsland op en zijn verhouding tot het naziregime leidt na 1945 tot kritiek. Ook achter de beroemdste clown zit uiteindelijk een mens, en mensen zijn zelden zo overzichtelijk als hun publieke personage.

Museo del Clown

Grock trekt zich later terug in zijn villa en sterft er in 1959. Na jaren van verval wordt het complex gerestaureerd. Tegenwoordig is er het Museo del Clown gevestigd, met foto’s, affiches, instrumenten en natuurlijk zijn reusachtige schoenen. Maar het belangrijkste museumstuk is het huis zelf.

Villa Grock laat zien wat er gebeurt wanneer verbeeldingskracht niet ophoudt zodra het doek valt. Je kunt haar blijkbaar ook metselen, stukadoren, planten en in steen vastleggen.

We hoeven niet allemaal een tempel in de achtertuin te bouwen of jongleerclubs als zuilen te bestellen. Een beetje minder bang zijn voor het vreemde zou al helpen. Grock begreep iets wat volwassenen gemakkelijk afleren: je hoeft de werkelijkheid niet altijd ernstig te nemen om haar serieus te nemen.

Photo by VINCENZO INZONE on Unsplash