Niemand wil op zijn sterfbed terugkijken op een leven vol gemiste kansen en onuitgesproken woorden. Maar hoe leef je eigenlijk op een manier die spijt voorkomt – zonder in clichés te vervallen?

Spijt is niet wat je denkt

Onderzoek van psycholoog Daniel Kahneman en anderen laat zien dat mensen systematisch slecht zijn in het voorspellen wat hen spijt zal opleveren. We overschatten de pijn van acties die mislukken, en onderschatten de spijt van dingen die we nooit hebben geprobeerd. Met andere woorden: de meeste mensen hebben achteraf meer spijt van wat ze níet hebben gedaan dan van wat ze wel hebben gedaan.

De twee soorten spijt

Er is een onderscheid te maken tussen spijt over acties (iets doen wat je beter had kunnen laten) en spijt over nalatigheden (iets nalaten wat je had moeten doen). Spijt over nalatigheden – de niet gestuurde mail, het niet uitgesproken gevoel, de reis die je bleef uitstellen – heeft de neiging langer aan te houden en dieper te snijden.

Wat helpt: denk vanuit je toekomstige zelf

Een hanteerbare vuistregel is de zogenoemde “rocking chair test”: stel je voor dat je tachtig bent en terugkijkt op deze keuze. Zou je dan blij zijn dat je het hebt gedaan – of zou je je afvragen waarom je het niet hebt geprobeerd? De oefening werkt omdat het kortetermijnangst (wat als het mislukt?) onderscheidt van wat er op de lange termijn echt toe doet. Vaak maakt die verschuiving in perspectief een beslissing opeens een stuk helderder.

Maar: spijt hoort erbij

Volledig spijt vermijden is geen realistisch doel – en ook niet wenselijk. Spijt is informatie. Het vertelt je wat je werkelijk waardeert, welke keuzes je volgende keer anders zou maken, en wie je wil zijn. De vraag is niet hoe je spijt elimineert, maar hoe je er productief mee omgaat: erkennen, leren, en verder.

Drie gewoontes die helpen

Wachten op het juiste moment is een van de meest voorkomende bronnen van latere spijt – dus begin klein. Ten eerste: maak onafgemaakte zaken af. Niet de grote dingen, maar de kleine: het bericht dat je al weken wil sturen, het gesprek dat je steeds uitstelt. Ten tweede: journaling. Regelmatig opschrijven wat je bezighoudt helpt om patronen te herkennen voordat ze vastlopen. Ten derde: neem bewust beslissingen in plaats van ze te laten gebeuren. Spijt ontstaat vaak niet door actief kiezen, maar door dingen op hun beloop laten en achteraf concluderen dat je eigenlijk iets anders had gewild.

Foto header via iStock, credits: qkonstudio