Mafia-muziek. Alleen al die woorden klinken alsof ze thuishoren in een rokerig achterkamertje ergens in Napels, waar mannen met zware stemmen wijn drinken en elkaar zwijgend aankijken. Toch is Il Canto Di Malavita – La Musica Della Mafia geen romantische soundtrack van The Godfather. Het is eerder een ongemakkelijk cultureel document. Een spiegel van een Italië waar armoede, eergevoel, geweld en zwijgcultuur generaties lang met elkaar verweven raakten.

Ik heb de cd zelf. En ja, hij is nog steeds gewoon te koop. Dat alleen al verrast mensen soms, want rond deze muziek hing jarenlang een bijna verboden sfeer. In Italië werd de compilatie nooit officieel verboden, maar veel radiozenders wilden er niets van weten. Sommige nummers verdwenen stilletjes uit uitzendingen omdat ze te dicht tegen de verheerlijking van de maffia aanschuurden. In bepaalde periodes werden concerten stilgelegd en opnames in beslag genomen wanneer teksten openlijk sympathie toonden voor de ’Ndrangheta of Cosa Nostra.

Toch is het te makkelijk om deze muziek simpelweg weg te zetten als propaganda. De liederen komen voort uit een harde werkelijkheid van Zuid-Italië: gevangenissen, armoede, familie-eer en een diep wantrouwen tegenover de staat. Het zijn volksliederen uit Calabrië, Sicilië en Napels, gezongen door mensen die vaak weinig anders hadden dan hun stem en hun verhalen.

Subcultuur

Juist daarom is de cd interessant. Niet omdat de maffia iets romantisch zou hebben , integendeel, maar omdat deze muziek laat horen hoe een gesloten wereld zichzelf bezong. Onderzoekers en journalisten gebruikten de compilatie later dan ook vooral om die subcultuur te begrijpen, niet om haar te vieren.

Een van de terugkerende thema’s in de liederen is de gevangenis. Geen heroïek, maar melancholie. Een veroordeelde man die zijn moeder mist, zijn vrijheid kwijt is en weet dat zijn leven nooit meer normaal wordt. In vrije vertaling klinkt zo’n tekst eerder tragisch dan stoer:

“Moeder, huil niet om mij.
Achter deze stenen muren leer je dat eer niets waard is als je je vrijheid verliest.”

Menselijke achterkant

Dat is misschien precies waarom deze muziek blijft fascineren. Niet omdat ze misdaad aantrekkelijk maakt, maar omdat ze de menselijke achterkant laat horen van een wereld die meestal alleen in politiedossiers of Netflix-series verschijnt.

Wie goed luistert, hoort geen overwinning. Alleen verdriet, trots, angst en spijt verpakt in accordeons, rauwe stemmen en oude Zuid-Italiaanse melodieën. 

Nip er een Averna con ghiaccio bij als je de liederen beluisterd.

Foto header via iStock, credits: cyano66