Ricciarelli: het Italiaanse amandelkoekje met een goed verhaal (en een klassiek recept)

Er zijn koekjes die gewoon koekjes zijn. En er zijn koekjes met een verleden. Ricciarelli horen duidelijk bij die tweede categorie. Dit zijn geen hapklare biscuits die gedachteloos bij de koffie verdwijnen — dit zijn koekjes die je aankijken alsof ze willen zeggen: “ik heb dingen meegemaakt.”

Volgens de legende kwamen ze mee terug uit de kruistochten. Een Toscaanse edelman, Ricciardetto della Gherardesca, zou na zijn avonturen in het Oosten in zijn kasteel bij Volterra zijn aangekomen met exotische smaken, vreemde vormen en — blijkbaar — een scherp oog voor schoeisel. De koekjes die hij introduceerde zouden gekruld zijn geweest, net als de puntige slippers van een sultan. Dat klinkt meteen als iets wat je liever gelooft dan controleert.

De ironie is natuurlijk dat moderne ricciarelli helemaal niet krullen. Ze zijn zacht, een beetje scheef, licht gebarsten, en royaal bestoven met poedersuiker — alsof ze net uit bed zijn gerold. Historici zeggen dan ook: leuk verhaal, maar waarschijnlijk niet waar. Het koekje zoals we het kennen dook pas eeuwen later echt op papier op. Maar ja, als we alle culinaire mythes zouden schrappen, bleef er weinig romantiek over bij de koffie.

Luxe statement

In de middeleeuwen heetten ze nog marzapanetti alla senese of morzelletti — namen die klinken alsof ze rechtstreeks uit een kloosterapotheek komen. En dat is geen toeval: deze koekjes werden gemaakt door monniken en apothekers, de enigen die zich amandelen, suiker en specerijen konden veroorloven. Ricciarelli waren luxe. Geen snack, maar een statement.

De naam ricciarelli zelf verschijnt pas in de 19e eeuw. Mogelijk afgeleid van riccio, Italiaans voor egel — wat logisch is als je ze ooit met geschaafde amandelen hebt gezien. Ze zijn een beetje bobbelig, een beetje wild, en totaal ongeïnteresseerd in perfectie. Net mensen, eigenlijk.

Vandaag de dag horen ricciarelli onlosmakelijk bij kerst in Siena. Ze liggen op tafel naast Vin Santo, worden langzaam gegeten, nooit gehaast. En misschien is dat wel hun grootste les. In een wereld vol gladde koekjes en snelle suikerpieken is de ricciarello zacht, amandelachtig, en geduldig.

Of hij nu echt uit de kruistochten komt of niet — sommige verhalen zijn simpelweg te lekker om níet te geloven. En bij Daily Cappuccino weten we: alles smaakt beter met een goed verhaal erbij.

Naschrift voor wie niet alleen wil lezen, maar ook wil bakken

Voor wie na dit verhaal met lichte romantiek en zware trek blijft zitten: ricciarelli zijn verrassend eenvoudig te maken. Geen keukenprins(es)-diploma nodig, alleen geduld en goede amandelen.

Ricciarelli (klassiek, voor bij de cappuccino)

Ingrediënten (± 20 koekjes)

• 250 g blanke amandelen (of amandelmeel van goede kwaliteit)
• 200 g fijne kristalsuiker
• 1 eiwit
• rasp van 1 biologische sinaasappel
• 1 tl honing
• snufje zout
• poedersuiker (royaal, dit is geen moment voor bescheidenheid)

Bereiding

1. Maal de amandelen fijn tot meel (niet tot pasta). Meng met de suiker en het zout.
2. Voeg het eiwit toe, samen met de honing en sinaasappelrasp. Meng tot een plakkerig, zacht deeg.
3. Laat het deeg minstens 12 uur rusten in de koelkast — ja echt. Dit is waar de magie gebeurt.
4. Verwarm de oven voor op 160 °C (boven- en onderwarmte).
5. Vorm met licht vochtige handen kleine ovale koekjes.
6. Wentel ze gul door de poedersuiker en leg ze op bakpapier.
7. Bak 15–18 minuten: ze moeten licht gebarsten zijn, maar nog zacht vanbinnen.
8. Laat afkoelen (ze worden steviger, maar blijven chewy).

Serveertip

Eet ze niet warm. Ricciarelli houden van afkoelen, net als goede verhalen. Serveer met cappuccino, espresso of — als het avond is en niemand meer hoeft te rijden — een (of meerdere)  glas Vin Santo.

Foto header via iStock, credits: Annika Nilsson